Casus 40

Casus 40 49 meerkeuzevraag (2p) Je bent huisarts en wordt ‘s avonds bezorgd gebeld door de echtgenote van een 75-jarige man, dat haar man zo vreemd doet. Ondanks dat hij thuis is, lijkt hij niet te weten waar hij is.

Een delier is een verwardheid die binnen enkele uren tot dagen is ontstaan. Het ene moment is de verwardheid erger dan het andere.

Het komt vooral voor bij ouderen, met name tijdens een ziekte of na een operatie, en bij patiënten in de stervensfase. Maar ook jongere mensen kunnen een delier krijgen, bijvoorbeeld bij diabetes mellitus.

Iemand met een delier gedraagt zich plotseling anders dan u gewend bent. Hij of zij:

-         is verward en praat vaak onsamenhangend (een gesprek is daarom moeilijk te voeren).

-         kan de aandacht er niet bij houden.

-         is niet helder en reageert niet normaal op zijn omgeving.

-         verliest de greep op de werkelijkheid: heeft geen vat meer op zichzelf of de omgeving; hij/zij zegt soms dat hij zich niet zichzelf voelt.

-         heeft soms gedachten die niet kloppen (wanen).

-         ziet, hoort of ruikt soms dingen die er niet zijn (hallucinaties).

-         kan hierdoor heel angstig zijn en in paniek raken.

Iemand met een delier kan door deze verschijnselen onrustig worden of juist stil, of afwisselend onrustig en stil:

Onrustig en opgewonden: een patiënt die in bed ligt kan aan de lakens gaan plukken of proberen uit bed te stappen. Door de wanen en hallucinaties wordt hij achterdochtig, schrikachtig, kwaad of agressief. Voor de omgeving is het vaak moeilijk hiermee om te gaan.

Stil en teruggetrokken: de patiënt staart voor zich uit of maakt moeilijk oogcontact.

Afwisselend onrustig of stil: de patiënt is bijvoorbeeld overdag heel rustig en teruggetrokken, maar raakt in paniek zodra het donker wordt en is dan moeilijk te kalmeren.

Het belangrijkste bij een delier is om de oorzaak van het delier te behandelen.

Dat betekent bijvoorbeeld:

-         antibiotica bij een infectie (bijvoorbeeld een blaasontsteking of longontsteking)

-         goede pijnbehandeling bij bijvoorbeeld een gebroken heup

-         laxeermiddelen bij verstopping

-         het stoppen van medicijnen die juist een delier veroorzaken

-         het zo nodig geleidelijk afbouwen van medicijnen (opeens stoppen kan ook weer een delier geven)

Behandeling:

Door de oorzaak van een delier aan te pakken, kan een delier verdwijnen. Dan zijn medicijnen tegen een delier niet of maar kort nodig.

Soms is iemand zo in de war of zo angstig dat de arts haloperidol voorschrijft. Dit middel werkt vaak goed tegen verwardheid.

Soms schrijven artsen tijdelijk ook benzodiazepinen (slaappillen) voor om een patiënt met een delier te kalmeren. Dat kan bijvoorbeeld ook helpen bij mensen die een delier krijgen nadat ze plotseling met alcohol zijn gestopt.